SERVIDUME VOLUNTARIA (I/IX)

Étienne de La Boétie estudou desde moi novo os clásicos gregos e latinos, e aos 18 anos publicou o seu “Discurso contra a Servidume Voluntaria”.

Pregúntase Étienne, xa no s. XVI, sobre o inexplicable desexo das persoas, de se deixaren tiranizar: "Non entende, o abandono do natural amor pola liberdade. Á liberdade se chega, só con querelo."

- “Moita xente a mandar, non me parece ben; Un só xefe, un só rei, é o que máis nos convén”.

Así proclamaba publicamente Ulises en Homero (Iliada, cap. II). Tería toda a razón se dixese algo así:

- “Moita xente a mandar, non me parece ben”.

Debería, para ser máis claro, explicar que o dominio de moitos, nunca pode ser boa cousa, xa que o dominio de un só, que usurpa o título de soberano, xa é bastante duro e pouco razoable; en vez diso, porén, engadiu:

- “Un só xefe, un só rei, é o que máis nos convén”.

Unha única desculpa que ten Ulises, é a necesidade que tivo de recorrer a semellantes palabras, para acalmar as tropas amotinadas, adaptando o discurso ás "circunstancias", mais que a "verdade".

Vistas ben as cousas, non hai infelicidade maior, que estar suxeito a un xefe; nunca se pode confiar na bondade del, e só del depende o ser malo, cando así o considere.

Ter varios amos, é ter outros tantos motivos para ser extremadamente desgraciado.

Non quero, sen embargo, recuperar o discutidísimo problema de saber, se as outras formas de gobernar a cousa pública, son mellores que a monarquía. A miña intención é antes interrogarme, sobre o lugar que a monarquía lle cabe, entre as malas formas de gobernar. Porque non é fácil admitir, que o goberno de "Un Só", teña preocupación pola cousa pública.

É mellor que ese problema, sexa discutido separadamente, en tratado propio, pois é daquelas polémicas que trae consigo, todo tipo de disputas políticas.

Quero para xa, se for posible, esclarecer tan só o feito de que tantos homes, tantas vilas, cidades e nacións soportaren ás veces un tirano que ten o poder de perxudicalos mentres eles quixeren aturalo; que só lles pode facer mal mentres eles prefiran aturalo a contrarialo.

Digno de asombro, aínda que moi común, e tan doloroso como impresionante, é ver millóns de homes a servir, miserablemente curvados ao peso do xugo, esmagados non por unha forza moi grande, pero aparentemente dominados e encantados, apenas polo nome de "Un Só" home, cuxo poder non debería asustalos, visto que é "Un Só" e cuxas calidades, non deberían prezar, porque os trata deshumana e cruelmente.

Tal é a fraqueza humana: temos frecuentemente, que nos curvar perante a forza, somos obrigados a contemporizar, non podemos ser sempre os máis fortes.

Se, polo tanto, unha nación é pola forza da guerra, obrigada a servir a "Un Só", como a cidade de Atenas aos trinta tiranos, non debe admirarnos a súa servidume; debemos antes lamentala; ou entón, non sorprendernos, nin lamentarnos, e sí sufrir con paciencia e agardar, que o futuro traia días máis felices.

Está na nosa natureza, que os deberes da amizade, ocupen boa parte da nosa vida. É xusto amarmos a virtude, estimarmos as boas accións, apreciar aos que fan o ben, renunciarmos a certas comodidades para mellor honrarmos e favorecermos aqueles a quen amamos e que o merecen.

Así dando probas de ser previsor e sabio ao gobernalos, valente ao defendelos, pasan a obedecelo en todo, e a concederlle certas prerrogativas; é unha práctica reprobable, porque van acabar por afastalo da práctica do ben e empurralo para o mal. Sucede en semellantes casos: "xúlgase que poderá obrar sempre ben e nunca mal, quen un día nos fixo tanto ben".

Pódese dividir a historia da humanidade en dous períodos: dende a era neolítica ate o século XVIII, e dende a revolución industrial ate os nosos días. Moitos esquemas, repítense do mesmo xeito. Pero hai tres características da época moderna que a distinguen claramente do pasado: a hipertrofia do Estado-nación, a aplicación da ciencia a produción, e a penetración da valiación monetaria en todos os aspectos da vida. Joan Violet Robinson (1903-1983).

Pero, que vén a ser isto, afinal?. Que nome se debe dar a esta desgraza?. Que vicio, que triste vicio é este: un número infinito de persoas, non a obedecer, si a servir, non gobernadas, si tiranizadas, sen bens, sen país, sen vida a que poidan chamar súa?.

Soportar a pillaxe, as luxurias, as crueldades, non dun exército, non dunha horda de bárbaros, contra os cales darían o sangue e a vida, mais de "Un Só" que non é nin Hércules, nin Sansón, mais dun só individuo, que moitas veces é o máis covarde e afeminado de toda a nación, acostumado, non tanto á poeira das batallas, como á area dos torneos, menos dotado para comandar homes, do que para ser escravo de mulleres, chamaremos a isto covardía?. Temos o dereito de afirmar que todos os que así serven, son uns míseros covardes?.

É estraño, que dous, tres ou catro, se deixen esmagar por "Un Só", mais é posible; poderán dar a desculpa, de lles ter faltado valor. Pero cando vemos cen ou mil, submisos a "Un Só", non podemos dicir que non queren, ou que non se atreven a desafialo.

Como non é covardía, poderá ser desprezo, poderá ser desdén?. Cando vemos non xa cen, non xa mil homes, senón cen países, mil cidades e un millón de homes sometérense a "Un Só", todos eles servos e escravos, mesmo os máis favorecidos, que nome merece isto?. Covardía?.

Ora, todos os vicios teñen naturalmente un límite, alén do cal, non poden pasar. Dous poden ter medo de Un, ou até mesmo dez; mais se mil homes, se un millón deles, se mil cidades non se defenden de "Un Só", non pode ser por covardía.

A covardía non vai tan lonxe, da mesma forma que a valentía tamén ten os seus límites: "Un Só" non conquista unha fortaleza, non se enfronta a un exército, non conquista un reino.

Que vicio monstruoso entón é este, que nin sequera merece o nome vil de covardía?. Que a natureza nega ter criado, e que a lingua rexeita nomear?.

Étienne de la Boétie (1530 - 1563)

Fonte:

- “Discurso contra a Servidume Voluntaria – Etienne de La Boétie”. Publicado en: Animal+: Revista Cultural para Todas as Especies, nº 19 – Inverno 2008. Edicións Positivas. Traducción: Onofre Sabaté.

- WIKIPEDIA

PUBLICADOS: