SERVIDUME VOLUNTARIA - VII/IX

Esta é unha obra que representa un cambio de paradigma, a diferencia dos autores clásicos, para Etienne non hai tiranía benéfica. Tampouco se fai ilusións, pois é consciente, de que só uns poucos teñen a carraxe suficiente, para querer ser libres e para recoñecerse como tales.

Na súa profética "psicoloxía da servidume", combina dous vectores que, un pouco máis tarde, estarán condenados a diverxer: liberdade e igualdade. Porque, si somos libres, non é posible que «a natureza puxera a alguén en "servidume", poñéndonos a todos en compañía».

Alén desta condición ontolóxica, Étienne denuncia a perda da apaixoada defensa da liberdade, que constituía a mellor vacina fronte a quen busca usurpala.

Os Reis Asirios, e despois deles os Medos, so aparecían en público o máis tarde posible, ao anoitecer, para que o pobo xulgase que eles tiñan algo de sobrehumano, aludindo así as xentes propensas ao devaneo e amigas de imaxinar aquilo que non ven claramente.

Foi así que as nacións que durante longos anos pertenceron ao imperio Asirio, acostumáronse a ser servos con tal misterio, e servían tanto máis, canto máis misterio e descoñecemento tiñan sobre o soberano; e todos o respectaban e temían, sen que ninguén o vise nunca.

Os primeiros reis de Exipto, eses nunca se mostraban en público sen levaren un ramo ou unha luz na cabeza e enmascarábanse como saltimbanquis, cousa tan estraña de ver que os súbditos se enchían de respecto e veneración por eles; e había xente tan doída e tan submisa que se prestaba a tal comedia en vez de rir con ela. Da mágoa oír comentar as artimañas a que os tiranos de antes recorrían para consolidaren as súas tiranías.

Na mitoloxía grega, Salmoneo era fillo de Eolo, irmán de Atamante, de Sísifo e pai de Tiro. Salmoneo converteuse en rei de Elis e fundou a cidade de Salmone. Quixo igualarse a Zeus conducindo unha cuadriga de bronce e imitando o ruído do trono por medio de caldeiros atados á cuadriga que producían gran estrondo, e forzou ós seus súbditos a transferir os sacrificios de Zeus a el mesmo. Como castigo, Zeus matou a Salmoneo cun lóstrego e arrasou o seu reino.

Sabían que era posible faceren o que quixesen dun pobo que se deixaba apañar na rede, por moi fráxil que ela fose, un pobo tan fácil de enganar e someter que canto máis del se burlaban máis se rebaixaba.

E que direi daquela outra patraña a que os pobos antigos sempre deran gran crédito? Crían firmemente que o dedo grande do pe de Pirro, rei dos epirotas, facía milagres e curaba as doenzas do bazo.

Crían na lenda de que dito dedo, despois da cremación do corpo de Pirro, ficaría enteiro no medio das cinzas.

Era o propio pobo que forxaba as mentiras en que posteriormente acreditaba. Moitos así o escribirán e, polo modo como o fixeran, é patente que se limitaran a recoller o que oían dicir nas cidades entre o pobo.

Vespasiano, no regreso de Asiría, pasando por Alexandría camiño de Roma, para facerse co goberno do Imperio, din que realizou moitos milagres.

Puña os coxos a andar, dáballe a vista aos cegos e obraba moitas outras fazañas en que so podía acreditar quen fose máis cego que aqueles que se supuña curados.

Ate os mesmos tiranos se admiraban coa forma como os homes poden soportar un home que lles fai mal; utilizaban para iso o disfrace da relixión e, tomando o aspecto de certas divindades, servíndose diso para protexeren a mala vida que levaban.

Publio Virxilio Marón foi un poeta latino que escribiu poesía épica, poesía didáctica e poesía pastoral. Nado en Andes, preto de Mantua, fillo de pais modestos, Virxilio tivo unha esmerada educación, estudou retórica, lingua e filosofía gregas en Cremona, Milán, Roma e Nápoles. Estudou tamén algo de medicina, matemáticas e filosofía, adquirindo una selecta cultura. E autor das Bucólicas e as Xeórxicas e a Eneida. Virxilio pintado por Rafael.

Se crésemos á Sibila de Virxilio e a súa descrición do inferno, Salmoneo, por se ter burlado dos deuses e vestido a indumentaria de Xúpiter, está agora no fundo do inferno a recibir o castigo que merece:

... As penas vi crueis e penetrantes
De Salmoneu soberbio, que tanto erra,

De Xúpiter Tonante o raio horrendo.
E do Olimpo os trebóns contrafacendo.

De catro frisóns este conducido
Un fachón acendido meneando,
Polos pobos de Grecia ía atrevido,
E polo medio de Elides triunfando.
O culto aos altos deuses só debido
Pedía: louco, que rodando
Pola ponte no carro miserable,
Finxía a chuvia e o raio imitable.

Mais dunha nube densa un raio horrendo,

Vibrando irado, o pai omnipotente
O derrubou con ímpeto tremendo,
Non con fumoso raio ardente...

(Eneida, Virxilio, Cap. VI)

Se este, cuxo crime foi facer de tolo, padece hoxe tales tormentos no inferno, é de crer que merecen moito peor os que abusasen da relixión para fins ruíns.

A Santa Ampola (Sainte Ampoule en Francés) foi un frasco de vidro, usado a primeira vez polo Papa Inocencio II para unxir a Luís VII de Francia en 1131, e para coroar a Luís XV de Francia en 1774, asegurando a crisma ou unxindo o óleo da coroación dos reis da Francia. A ampola foi destruída en 1793 durante a Revolución Francesa, cando a Convención enviou Philippe Rühl co fin de destruí-la publicamente, sobre o pedestal da estatua de Luís XV de Francia con un martelo.

Os nosos reis sementaran por Francia sapos, flores de lis, a Santa Ampola e a oriflama. Pola parte que máis me cabe, non poño en dúbida que os nosos maiores e nós non temos razón de queixa, pois sempre tivemos reis bos en tempo de paz, valerosos na guerra, reis que, aínda sendo de nacenza, parecen ter sido non criados pola natureza, como os outros, pero electos por Deus Todopoderoso, antes de tomaren nas mans as rédeas do goberno e a garda do reino.

Aínda que así non fose, non pon en dúbida a verdade contada polas nosas historias, nin as discutiría con vistas a rebaixar a nosa fermosa nación e deslustrar a nosa poesía francesa, a cal, máis do que remozada, está hoxe completamente renovada grazas aos nosos Ronsard, Baïf e Du Bellay, que fixeron evoluír a nosa lingua ao nivel de que os gregos e latinos non son en nada superiores, a non ser quizá no dereito de antigüidade.

Según o mito, cando Hefesto (Vulcano) intentou violar a Atenea (Minerva), que buscaba unha ferramenta no seu taller, o semen caeu no muslo da deusa, e no intento de quitalo, sen querer fecundou a Terra (Xea), e dela naceu Erecteo I ou Erictono (nado da terra). Según Pausanias, Atenea puxo a Erictono dentro dunha canastra, que entregou a tres irmáns, chamadas: Aglauro, Herse e Pándroso. Lles prohibiu abrila, pero Herse e Aglauro a desobedeceron e ao ver a Erictono, con corpo de serpe, tolearon e lanzáronse pola parte máis abrupta da Acrópoles de Atenas. Tamén se di que Erictono podería ser a serpe tallada xunto a lanza da Atenea Pártenos, esculpida por Fidias e sita no Partenón.

E sería da miña parte gran ofensa á nosa métrica que, ornada por moitos mecánica, ten moita xente capaz de ennobrecela e de restituíla á súa honra primitiva, sería, digo, grande ofensa, subtraerlle os belos contos do rei Clovodeo, nos cales xulgo ver despuntar fácil e elegantemente a vea do noso Ronsard e da súa Franciada. Presinto o seu alcance, recoñézolle a graza e finura de espírito. Ten arte para facer da oriflama o que os romanos fixeran das escravas, como di Virxilio: "E os escudos do ceo caendo á terra". Erguerá a nosa Santa Ampola tanto canto os atenienses o cesto de Eríctono; e as nosas armas serán faladas tanto canto o foi a oliveira que aínda hoxe se encontra na torre de Minerva. Sería de feito ultraxante renegar dos nosos libros e desdicir os nosos poetas.

Mais volvendo ao asunto do que sen querer me afastei, quen máis que os tiranos teñen conseguido para a súa seguridade e beneficio, convencer ao pobo á obediencia e á servidume ate á devoción?.

Todo, pois, o que ate aquí dixen sobre o costume das persoas a seren voluntariamente escravas, aplícase apenas ás relacións entre os tiranos e o pobo embrutecido

Fonte:

- “Discurso contra a Servidume Voluntaria – Etienne de La Boétie”. Publicado en: Animal+: Revista Cultural para Todas as Especies, nº 19 – Inverno 2008. Edicións Positivas. Traducción: Onofre Sabaté.

- WIKIPEDIA

PUBLICADOS: