SERVIDUME VOLUNTARIA - V/IX

QUINO

O “Discurso sobre a Servidume Voluntaria” ou “O Contra Ún”, é unha breve requisitoria de 18 páxinas contra o absolutismo, que sorprende pola súa erudición e solidez, xa que quen o escribiu, só tiña 18 anos de idade.

Cando Michel de Montaigne leeu esta obra, inmediatamente quixo coñecer ó autor. De este encontro, nace unha amizade, que remata coa temprana morte de La Boétie.

Hai tres especies de tiranos. Refírome aos malos príncipes. Chegan uns ao poder por elección do pobo, chegan outros pola forza das armas, e outros sucedendo aos da súa raza.

Dignos de lamentación, son os que naceron coa canga ao pescozo.

Deben ser desculpados e perdoados, pois, nunca tendo visto sequera a sombra da liberdade e ninguén lla teña mostrado, non saben como é de malo seren escravos.

Hai países en que o Sol aparece de modo distinto a como estamos habituados: despois de brillar durante seis meses seguidos, quedan mergullados na escuridade, e non os visita en medio ano; se os que naceron durante esa longa noite, e nunca oísen falar do día, sería de espantar que eles se habituasen as trebas en que naceron e nunca desexasen a luz?

Nunca se estraña o que non se coñece, so se ten disgusto despois de ter gozado o pracer, despois de coñecer o ben e lembrar a alegría pasada.

É natural no home o ser libre e o querer selo; mais está igualmente na súa natureza, ficar con certos costumes que a educación lle da.

Dígase pois, que acaba por ser natural todo o que o home obtén pola educación e polo costume; pero a esencia da súa natureza, é o que lle ven da mesma natureza pura e non alterada; así, a primeira razón da servidume voluntaria é o hábito: próbano os cavalos sen rabo, que no principio morden o freo e acaban despois por brincar con ele; e os mesmos que se rebelaban contra a sela, acaban por aceitar a albarda e usan moi oufanos e vaidosos os arreos que os apertan.

Afirman, que sempre viviron na servidume, que xa os pais viviran. Pensan, que están obrigados a usar freo, próbano con exemplos e co feito de que desde hai moito, xa son propiedade daqueles que os tiranizan.

Pero a verdade é, que os anos non dan o dereito de practicar o mal, mais ben agravan a inxuria.

Sempre haberá unhas poucas almas, mellor nacidas que outras, que senten o peso do xugo e non evitan sacudilo, almas que nunca se acostuman á suxeición e que, á imitación de Ulises, o cal por mar e terra procuraba avistar o fume do seu lar, nunca se esquecen dos seus privilexios naturais, nin dos antepasados e da súa antiga condición.

O Roto

Son eses dotados de claro entendemento e espírito clarividente; non se limitan, coma o vulgo, a ollar so para o que ten diante dos pés, ollan tamén para tras e para fronte e, estudando ben as cousas pasadas, coñecen mellor o futuro e o presente.

Alén de teren un espírito ben formado, fan todo para perfeccionalo polo estudo e polo saber.

Eses, aínda cando a liberdade se perdese por completo e desaparecese para sempre do mundo, non deixarían de imaxinala, de sentila e de saboreala; para eles, a servidume, por moi ben disfrazada que lles aparecese, nunca sería cousa boa.

O Gran Turco tivo conciencia de que os libros e a doutrina, máis que calquera outra cousa, danlle aos homes a capacidade de se coñeceren e de odiaren a tiranía. Sábese, que nas súas terras non hai mais sabios, que os que lle convén a ele.

Acontece, que o celo e a dedicación dos que, malia todo, aprezan a liberdade, non ten efecto, pois, mesmo que sexan en grande número, non se poden coñecer uns aos outros.

A tiranía subtráelles toda e calquera liberdade de reacción, de falar e case de pensar.

Teñen que gardar só para eles as súas fantasías. Razón tiña Momo para mofarse, cando censurou o home forxado por Vulcano, por non lle ter feito no corazón unha venta a través da cal puidesen ser vistos os seus pensamentos.

FORGES

É sabido que Brutus e Casio, ao planearen a liberación de Roma, ou máis ben do mundo enteiro, non quixeran que Cicerón, o maior celador do ben público, entrase na conspiración; xulgaran que tiña un corazón demasiado débil para tal fazaña, confiaban na vontade del, pero non estaban moi seguros da súa coraxe. Quen estude os feitos da antigüidade e as vellas crónicas, descubrirá que véndose o país mal gobernado e maltratado, e tomándose a firme decisión de liberalo, poucos ou ningún deixaran de conseguilo; tiveran niso a axuda da propia liberdade, ansiosa por renacer.

Harmodio, Aristogiton, Trasíbulo, Brutus o Vello, Valerio e Dion executaran cabalmente o que valorosamente planearan. En casos así, a sorte case nunca falta a quen quer o ben. O mozo Brutus e Casio, derrubaran a servidume e repuxeran a liberdade, e morrendo por iso, pero non deshonrosamente. Deshonroso sería, dicir que foi deshonrosa a vida ou a morte deses mozos.

Tristeza e desgraza, foron a ruína da república, que viría a ser enterrada con eles. As conxuras que despois houbo contra os emperadores romanos, foran todas actos de xente ambiciosa e non debemos lamentar as derrotas que sufriran; era evidente que non querían derrubar ou arruinar a coroa, pretendían expulsar ao tirano e manter a tiranía.

Non é para min desexable, que eles tivesen triunfado e agrádame que, polo exemplo, teñan mostrado que non se debe abusar do sagrado nome da liberdade, para levar a cabo ruíns propósitos.

Miguel Brieva

Fonte:

- “Discurso contra a Servidume Voluntaria – Etienne de La Boétie”. Publicado en: Animal+: Revista Cultural para Todas as Especies, nº 19 – Inverno 2008. Edicións Positivas. Traducción: Onofre Sabaté.

- WIKIPEDIA

PUBLICADOS: