SERVIDUME VOLUNTARIA (III/IX)

Para que o traballo dos esclavos chegue a ser a modalidade de producción dominante de toda unha sociedade, requírese un incremento todavía maior da producción, do comercio e da acumulación da riqueza.

Nas antigas comunidades naturais, con propiedade común do territorio, a esclavitude non existe ou só ocupa un lugar de segundo orden. É o que sucedía na Roma primitiva: "cidade campesina". En troques, cando Roma se transforma na “cidade universal” e a propiedade agraria dos itálicos, caeu cada vez máis, en mans dunha clase pouco numerosa de propietarios enormemente ricos, entón a poboación campesiña foi suplantada por unha poboación de esclavos. (“A Orixen da Familia”, Friedrich Engels-1820/1895).

O "Discurso sobre a Servidume Humana" foi escrito en 1548. Pasou de man en man por sectores ligados á política, filósofos e escritores de renome. Foi publicado 25 anos despois.

O texto de La Boétie, valora a cuestión da lexitimidade de calquera autoridade sobre un pobo e analiza as razóns da submisión (relación dominación/servidume). Deste xeito, o "Discurso" prefigura a teoría do contrato social e convida ao lector, a unha minuciosa vixilancia, sempre coa "liberdade" como horizonte do porvir humano.

Os numerosos exemplos sacados da Antigüidade clásica, que —como era costume na época— aparecen no texto, lle permiten criticar, baixo unha aparencia de erudición, a situación política do seu tempo.

Aínda que La Boétie foi un servidor do orde público, é considerado por algúns, coma un precursor intelectual da desobediencia civil e do anarquismo.

Morreo víctima da peste en Germignan, o 18 de agosto de 1563, ós 33 anos.

Os médicos aconsellan non tocar coa man as chagas incurables; non é, pois, sensato que eu dea consellos a un pobo que hai moito perdeu a conciencia e cuxa doenza, unha vez que el xa non sente dor, é evidentemente mortal. Temos, antes, que procurar saber como ese desexo teimoso de servir se foi enraizando coma se o amor á liberdade parecese cousa pouco natural.

En primeiro lugar, eu creo firmemente que, se nós vivísemos de acordo coa natureza e coas súas ensinanzas, seriamos naturalmente obedientes ao país, submisos á razón e de ninguén escravos.

Todos os homes, por si mesmos, sen outro consello que non sexa o da natureza, gardan obediencia ao pai e a nai; canto á razón, discuten moito os académicos e todas as escolas filosóficas se ela nace ou non connosco.

De momento penso non errar ao crer que hai na nosa alma unha semente natural de razón, a cal, se for cultivada con bos consellos e bos costumes, florece en virtude; se, polo contrario, é atacada polos vicios, morre de asfixia e aborta.

Unha cousa é clarísima na natureza, tan clara que a ninguén pode ser cega a tal respecto, e é o feito de a natureza, ministra de Deus e gobernanta dos homes, nos ter feito todos iguais, con igual forma, aparentemente nun mesmo molde, de forma que todos nos recoñecésemos como compañeiros ou mesmo irmáns.

Ao facer as partillas dos dons que nos legou, deu, máis a uns que a outros, certos dons corporais e espirituais; pero é igualmente certo que non pretendeu pornos neste mundo como en campo fechado, nin lle deu aos máis fortes e aos máis avisados orde para, coma salteadores emboscados no monte e armados, eliminaren os máis f noracos.

Non todos poden posuír un escravo. Para poder servirse de él, precísanse dúas cousas: no primeiro lugar, os instrumentos e os obxectos para o traballo do escravo, en segundo lugar, os medios necesarios para manter a este. Polo tanto, antes de que sea posible a escravitude, tense que alcanzar un certo nivel na produción, sendo mester, que apareza un certo grado de desigualdade na distribución. (“A Orixe da Familia”, Friedrich Engels-1820/1895).

É de crer, iso si, que favorecendo a algúns e desfavorecendo a outros, pretendía dar lugar á fraterna afección, darlles medios de se manifestar, pois se a uns asiste o poder de axudar, os outros tiñan necesidade de ser axudados.

Esta boa nai, deunos a todos a terra para nela morarmos, albergounos a todos nunha mesma casa, moldeounos a todos nunha mesma masa, para así todos poder mirarmos e recoñecernos uns nos outros; a todos en común, outorgou o grande don da voz e da palabra, para sermos máis amigos e máis irmáns e, pola común e mutua declaración dos nosos pensamentos, establecermos a comuñón das nosas vontades.

E pois, ela buscou por todos os medios, apertar e estreitar máis fortemente os nós da nosa alianza e sociedade, e por todas as formas, mostrou máis desexo por vernos unidos, que ser só Un, non hai dúbida de que somos todos compañeiros, e ninguén poderá xamais admitir que a natureza, integrándonos a todos nunha sociedade, teña destinado uns para escravos.

Non importa verdadeiramente discutir se a liberdade é natural, probado é a escravitude como unha ofensa para quen a sofre, e unha inxuria á natureza, que en todo canto fai é razoable.

Non hai dúbida, pois, de que a liberdade é natural e que, pola mesma orde de ideas, todos nós nacemos non só señores da nosa liberdade, tamén con condicións para a defendermos.

Se acaso puxermos iso en dúbida e descermos tan baixo, que non sexamos quen de recoñecer, cal o noso dereito e as nosas calidades naturais, vou ter que vos tratar como merecedes e poñer ós propios animais, a darvos leccións e a aprendervos, cal é a vosa verdadeira natureza e condición.

O bisonte era para os peles vermellas, o que a foca para os esquimales. Durante séculos, o bisonte serviulle ós indios como alimento, roupaxe e protección (Dee Brown, escritor norteamericano). Thévenin e Coze, presentan unha longa lista de obxectos extraídos dos bisontes: tendas, caixas, escudos, roupaxe, calzado, revestimentos das piraguas, tiras de coiro, cofres, vainas, leitos, berces, mantas, capas, pas, agullas, puntas de frechas, materiais para a pesca, cordas de arco, lazos, etc; cos cornos facían recipientes, a graxa e os excrementos eran usados como abonos, das pezoñas extraían colas e vernices, e do cerebro un fertilizante moi apreciado. As manadas de bisontes foron exterminadas, e falábase de manadas que se estendían ó longo de decenas de quilómetros, e que desfilaban durante días e máis días. (Darío Paccino, Arrivano i nostri, Edizione Avanti, Milán, 1956).

Só quen for xordo, non oe o que din os animais: Viva a liberdade!. Moitos deles morren, cando os atrapan. Como o peixe que, fóra da auga, perde a vida, tamén outros animais se negan a vivir sen a liberdade que lles é natural.

Se os animais establecesen entre si calquera grandeza e preeminencia, farían, e créoo firmemente, da liberdade a súa nobreza.

Algúns hai que, dos maiores aos menores, ao serem presos, opoñen resistencia coas garras, os cornos, as patas ou o bico, demostrando así claramente canto aprezan a liberdade perdida. E unha vez no cautiverio, dan evidentes sinais do coñecemento que teñen da súa desgraza e deixan ver perfectamente que se senten máis mortos que vivos, continuando a vivir máis para lamentaren a liberdade perdida, que por lles agradar a servidume.

Que quer dicir o elefante que, despois de se defender ate máis non poder, sentíndose impotente e presto a ser atrapado, espeta as queixadas nas árbores e as quebra, mostrando así o grande desexo que ten, de continuar libre como naceu?.

Así dá a entender que desexa negociar cos cazadores, dándolles os dentes para que o solte, entregándolles o marfil en peñor da liberdade.

Comezamos a domesticar o cavalo, desde o momento en que ele nace, preparámolo para nos servir e non podemos glorificarnos de que, unha vez domado, el non morde o freo e non se empina cando o esporeamos, como se quixese mostrar a súa natureza e testemuñar por esa forma, que serve non de boa vontade, senón por ser obrigado a servir.

Que dicir perante isto?. Que: “Ate os bois xemen baixo o xugo / E na gaiola as aves están chorando”; como escribín no tempo en que verseava á francesa (cito versos meus, o que nunca fago; como seica che gustan, non me acusarás de ser pretensioso).

Todas as cousas que teñen sentimento, senten a dor da suxeición e suspiran pola liberdade; os animais, feitos para serviren ao home, non son quen de se habituar a servidume, sen protestaren desexos contrarios.

A que azar, pois, se deberá que o home, libre por natureza, teña perdido a memoria da súa condición e o desexo de a ela regresar?.

Portada da revista Animal+ nº 19.

Fonte:

- “Discurso contra a Servidume Voluntaria – Etienne de La Boétie”. Publicado en: Animal+: Revista Cultural para Todas as Especies, nº 19 – Inverno 2008. Edicións Positivas. Traducción: Onofre Sabaté.

- Viñetas gráficas (de abaixo arriba): Quino e O Roto.

- WIKIPEDIA

PUBLICADOS: