FESTAS PATRONAIS 1947 / OS EMILIANOS / EVA DUARTE DE PERÓN

O teatro lírico ou zarzuela, retómase en Noia coa reposición de "Xigantes e Cabezudos", coa dirección artística de Emilio Salanova, e dirección musical a cargo de Francisco de Andrés, entre as actrizes: Leonor Reino, Isabel Sarmiento, Emilia Caamaño, Clara Hidalgo, …; e os actores: Prudencio Romo, Francisco Vaamonde, Francisco Pérez, Xesús Arufe, Xosé Brenlla, Renato Pestonit. Nun "combo" onde se contabilizan seis cabezudos, dezaoito mulleres, vintedous homes e seis rapaces, facendo un total de cincoenta e duas persoas. Representaron no Coliseo Noela, no ano seguinte tuveron un éxito sen precedentes na súa representación en Vilagarcía de Arousa.

FAI 78 ANOS...

No obituario de famosos deste ano, cabe destacar a morte do toureiro Manolete, corneado na praza de touros de Linares (Xaén), o ganster Al Capone na súa casa de Miami Beach, víctima da sífilis, o poeta Manuel Machado, o político nacionalista catalán Francesc Cambó e o magnate do automóvil Henri Ford.

Declárase a independencia da India.

Unha resolución da ONU divide Palestina en dous estados, o que dou orixe ao sanguento xenocidio de Palestin*s a mans do "sionismo" creado após da Segunda Guerra, coa intención de apropiarse das súas terras, creando un enclave xeo-estratéxico norteamericano ameazante contra Rusia, dando comezo as hostilidades da guerra fría e permitindo a expulsión dos Palestinos das súas terras e posesións a cargo dos ocupantes israelitas sionistas, fortemente apoiados pola industria armamentística.

Ponse en marcha o Plan Marshall estadounidense, para a reconstrución de Europa trala Segunda Guerra Mundial.

Fórmase o Benelux, o nacemento da CIA e ponse en liberdade o líder rifeño Abd el Krim, cativo das autoridades francesas dende o desembarco de Alhucemas no 1925.

Eva Duarte de Perón visita España, representando a primeira visita dun país democrático a ditadura de nove anos de idade.

O réximen "golpista", aproba en referendo a Lei de Sucesión á Xefatura do Estado.

Nun dos Programas, destaca o cuño en tinta vermella co símbolo da Falanxe e o texto: “Falange Española y Tradicionalista de las J.O.N.S.-NOYA”, como superando o criterio da censura e dando aprobación para o seu reparto e distribución.

FESTAS PATRONAIS 1947

Formato: 10,50 x 15,80 cm. (de peto)

Impresión: Tipográfica, a 4 tintas: texto en negro, programa festivo en vermello coas páxinas en azul claro e a publicidade combinadas por páxinas co texto en vermello, azul e verde; a publicidade de Calzados Plus Ultra nas páxinas centrais, a duas cores: azul e vermello.

52 Páxinas: 22 numeradas: poesía e relato, ás que se suman 22 páxinas sen numerar con publicidade, 4 páxinas da programación festiva e as 4 da capa da portada e contraportada, co anverso exterior satinado en cor marrón roxizo (variando a cor en tonalidades oscuras) e o reverso branco poroso.

Portada: Sinxeleza e laconismo: Festas Patronais – Agosto de 1947 – Noia; cun circulo que pode representar o ciclo anual.

Contraportada: Publicidade da Imprenta-Papelería-Librería-Encuadernación, “Inocenta Loroño Laciana” anfitriona, promotora e creadora do programa festivo.

Porta da Vila, nunha época cun empedrado de extraordinaria factura.

ÍNDICE

NOIA, NA PROSA E NO VERSO

Calaidoscopio Noiés (Pax.: 1 e 2) “Unha Ventá de Cores”, Andrés Rodriguez Millares glosa ca mellor música caribeña i erudita literatura, unha Noia que fermosea co paso do tempo.

A Noia (Pax. 3 e 4) de Isabel Marqués, Barcelona, Xullo de 1947, inefable amor por Noia que coñeceu polo programa das Festas Patronais do 1945, o primeiro que se editou: “E tanto cheguei a quererte / que o desexo de chamarte miña / incheo o meu corazón un día / co afán de coñecerte; / só a idea de non verte / sumiu a miña alma na agonía / e o embruxo da túa poesía / non quixo Deus que eu supera: / temeu quizá que confundira, / Deus e Noia en letanía.

A Noia (Pax. 5) de Marcial Canitrot Loroño: Semblanza a historia do pobo, coa frustrante incapacidade de “non saber leer” e non poder describir as formas do pobo.

A Noia (Pax. 6) de Xosé Canitrot Loroño: Emulando ó seu irmán e a pesar de “ser o eco de extranas opinións”, declara a frustrante pena de non saber cantar.

A Noia (Pax. 7) de Persuá: “...con forza hai que admirar / o seu reverbero de estrela”.

Noia, a Ben Plantada (Pax. 7) de Emilio González López (Catedrático i ex Diputado a Cortes): “Protexida por tan fideles e imponentes gardiáns, o céltico Barbanza e o grego Pindo, Noia, deitase, feminina e graciosa, no xardín das súas mariñas …..”.

Un Recorrido de Sabor Histórico (Continuación) (Pax. da 8 á 22) de F.P.M. (Don Pakito): Acompañado do visitante andaluz de Pueblonuevo del Terrible, que viña na búsqueda de pobos co nome corto e continuando co percorrido histórico-turístico, se plantean o misterio das duas reliquias das once mil virxes, que o noies capitán de cabalos lixeiros no reino de Nápoles Pedro de Paz, enviou en 1581 para ser custodiadas nas igrexas do seu pobo natal; os restos do Pazo do Tapal; a procedencia do nome Tapal; dos tres fortes existentes que cubrian os puntos vulnerables ante un ataque enemigo; a vida de intramuros no medioevo; o brutal escarnio cos executados da xustiza; as murallas que comprendian a vila; a rúa do Forno; a necesidade de facer unha Praza do Tapal ampla, como a existente actualmente; a festa da Peregrina; os rios que confluien; da antiga Ponte de Noia; encauce dos rios e aproveitamento das fincas creadas; … Rematando cunha nota, onde entre outras cousas di: “Ninguén vexa neste texto outra cousa que unha san crítica constructiva, aderezada con inofensiva sal, a fin de facer máis levadeira e menos prosaico o relato histórico que vimos desenrrolando”.

ÚLTIMA HORA.- O amigo de Pueblonuevo del Terrible avisa dunha información radiofónica, onde se confirma corrida de touros para os días 24 e 25, e da conveniencia de construir unha praza de touros fixa para seis ou oito anos.

OS EMILIANOS

Dispois de sete anos o réximen abre as portas da emigración, producíndose a gran hemorraxia da súa poboación, sobre todo homes, con capacidade para traballar na Arxentina, onde agardaban impacientes os coñecidos e familiares alí instalados, e tamén na reconstrucción da europa destruida na Segunda Guerra Mundial.

Sería na xeifa do berberecho en outubro do 1946, cando o Axudante de Mariña comenzara as xestións para "privatizar" os bancos marisqueiros, o “Soneto ó Berberecho” se crea como consecuencia da oposición das mariscadoras ante tal atropello. Apoio solidario en clave humorística, que se difundiría a finais de ano (novembro, nadal do 1946). Nas navidades dese ano, a privatización do banco marisqueiro, sería o tema de conversación en casi todos os fogares da comarca.

Ó longo deste ano 47, as protestas contra a privatización concretáronse nunha provisión gratuita de berberechos a particulares, bares e restaurantes. No entroido foron numerosas as comparsas da xente do sector, con críticas a expropiación, mostrando na "solapa" un berberecho -amarrado como fose-, a modo de esclava-pin, co nome de “Emilianos”, aludindo a que, "a praia xa a tiñan privatizada dun xeito colectivo".

Tamén reparto de panfletos pola rúa e comercios, que denunciaban as intencións do Axudante de Mariña, resaltando a riqueza do banco marisqueiro de Testal, acusando ós “tiburóns” que querían apoderarse da praia, como o que a continuación se reproduce:

MARISCADORA!

Os que ao pasar me miredes
con ollada inquisidora,
sabede que son o que vedes:
MARISCADORA.

Sei que desexan saber,
quen é a mariscadora,
teñan pasiensia e agarden
a que “sonrría a aurora”.

De momento pensamos
que estamos no Carnaval;
que hai festas e que conservamos
a nosa praia de Testal.

Berberechos a montóns
de Testal se mariscaron,
no pobo celebraron,
que non a comeran os “tiburóns”.

Si fan da praia unha raposeira,
pobre da xente mariñeira!!.
Ós que impediron que fora vendida,
unha mariscadora AGRADECIDA.

Esta mobilización impresionou e molestou ó Axudante de Mariña, que no seu intento de facer valer a súa autoridade, denunciou ó artista local Eduardo Mariño Mirazo e o avogado Francisco Pérez Morales (Don Pakito), acusados de ser os instigadores das protestas que soliviantaron ós mariñeiros e mariscadoras, en contra das súas ansias privatizadoras.

O Axudante de Mariña Emiliano González Labairu (xan. 1946-1949), ven a sustituir a Xermán Olariaga e Derteano, que ocupara o cargo de Axudante de Mariña dende maio de 1934 a xaneiro de 1946, para o réximen podía ser un elemento manchado polo republicanismo.

O EMBALSE DO TAMBRE

Neste mesmo ano inaugúrase o embalse do Tambre, o que interrumpe dun xeito radical o importante recurso fluvial (troitas, salmón, lampreas, …) para toda a comarca. Pedro Barrié de la Maza é o encargado da súa execución, empregando para elo, man de obra de presos republicáns. Pedro Barrié é membro dunha familia coruñesa que se enrriqueceu co negocio da esclavitude (os piratas contemporaneos) do século XIX. Apoiou económicamente ó Frente Nacional (Falanxe-CEDA) na Segunda República, e financiou o golpe militar de Franco. No 1943 o dictador expropia a Central do Tambre ó seu favor, compensando a Barrié polo seu apoio económico ao golpe militar e guerra de exterminio da República, que o Dictador prolongou todo o que pudo, para que España e *s españois serviran de práctica real, para que alemanes e italianos, probaran a eficacia destructiva das súas novas ferramentas de guerra. Esto leva a pensar, que un deses “catro señores da vila”, que xunto ó Axudante de Mariña intentan privatizar a praia de Testal, poda ser este señor, que o dictador agasallou co título de Conde de Fenosa no ano 1953.

Non hai información na prensa da época, este é un suceso que non sucedeo, senon fora por Manolo Hermida Iglesias que llo contou a Xerardo Agrafoxo, e que así o relata no seu libro “Memorias do Franquismo”.

Tamén, o ser humano ten tendencia a esquecer o que lle parece un suceso humillante e degradante, polo lastre que supón a súa lembranza. Todo o tempo da dictadura, foi un período humillante e moralmente degradante, no que a institución da igrexa xogou un papel moi activo e participativo a favor do réximen, coas excepcións de aqueles que puntualmente axudaron a evitar a feroz represión, presidio ou execución.

Eva Duarte plantando o abeto do Cáucaso que trouxo dos Andes arxentinos, na Alameda de Santiago de Compostela. Actualmente, o bautizado árbore co nome de “A Perona”, ten unha altura de vintetres metros, e metro e medio de perímetro.

EVA DUARTE DE PERÓN: A EMBAIXADORA DA PAZ.

Eva Duarte de Perón visita España do 6 ó 24 de xuño, pasando por Galicia os días 19, 20 e 21. Trátase da primeira visita diplomática de un país democrático, nestos primeiros oito anos de réximen franquista. Eva declárase como “embaixadora da paz” e ven acompañada dun valioso cargamento de carne e trigo para atender a fame dos supervivientes das guerras.

Preparando a visita de Evita o gobernador civil da Coruña, envía carta, a mediados de abril, ó alcalde de Lousame (Ramón López Rodriguez), solicitándolle colaboración mercándolle un “horreo típico gallego” de agasallo a Perón, ademáis de facerlle entrega dunha carta que representara a todos os alcaldes de Galiza, expresando un saúdo en nome das nais galegas ós seus fillos residentes na Arxentina. A primeiros de maio o gobernador civil insiste ó alcalde de Lousame apremiando a entrega da carta, pero non nomea o horreo. Coa data de oito de maio, o alcalde de Lousame remite a carta ó Gobernador Civil, pero non se volve a falar do horreo. O Alcalde de Lousame, participará cunha representación municipal, no encontro de recepción a Eva Duarte, na Praza do Obradoiro o día 19 de xuño.

Nesta visita de Evita, recibe un dramático pedido do fillo de Xoana Dona Ximénez, activista comunista, detida e xulgada, acusada de participar na colocación dun artefacto explosivo preto da embaixada de Arxentina en Madrid. A policía detivo a 103 persoas, sospeitosas de colaborar neste atentado. No grupo de Xoana xulgado polo Tribunal Militar eran 19 compañeiros/as, entre eles un menor Eugenio Moya. Todos foron condenados a pena capital por fusilamento, o que motivou que o fillo de Xoana lle botara coraxe para entregarlle a carta a Evita e que intercedera ante Franco.
A Xoana Dona Ximénez conmutáronlle a pena de morte por 30 anos de prisión, tamén ó mozo Eugenio Moya, o resto do grupo dos 19 serian executados o 28 de agosto no Cimenterio de Carabanchel.

Eva anuncia antes da súa partida de España, o agasallo de 2,000 Ton. de trigo e outras tantas de millo. Tamén visitará Portugal, Italia, Vaticano, Suiza e Francia, a prensa española eludirá comentar esta visita ós demais paises europeos.

Esta visita coincide coa campaña que o réximen estaba a facer para aprobar a “Lei de Sucesión á Xefatura do Estado” elaborada por Carrero Blanco. O primeiro "plebiscito-consulta", para confirmar mediante voto o apoio ó réximen, que se celebraría o luns 6 de xullo. No partido xudicial de Noia, votaron afirmativamente 6.236 persoas, 297 non e 185 en branco. Todo esto formaba parte dunha teatralización do réximen, para poder optar ós «fondos de recuperación europea ou Plan Marshall norteamericano».

O 12 de xullo decídese na conferencia de París, excluir a España de estos fondos. Como resposta a esta exclusión, firmouse un protocolo Franco-Perón, polo que se concedía máis crédito a España e garantia de envío de alimentos ata o 1951.

Un ano após, falece Evita.

Noia 1926, de Josep Gaspar i Serra.

FONTES:

- “Memorias do Franquismo” de Xerardo Agrafoxo – Editorial Toxosoutos, 2002

- “Efemérides Noiesas” de Manuel Hermida Iglesias (Fanaraco) e Xosé Agrelo Hermo (Pepe Agrelo) - Eco Franciscano, 1971

PUBLICADOS: