A DERRADEIRA SINGRADURA DO ANDRUCHO
De día, o Bulevar do Ron en Buenaventura é lugar desolado. Hai casas de madeira, de ladrillo, de lata. Casas de cana-guadua cubertas de zinc. Casas amarelas, brancas,
con solaina de entrada. Rúas circunscritas que acaban sempre no
mesmo punto. Lama. Miseria. Rapazada negra a revoar.
De noite é o mundo do esplendor. A música transfigura aquel curral fedento, nun escenario de fantasía. A luz invade tódolos recintos, e a danza, o barullo, a morte mesma, cobran unha vida que parece eterna ata as seis da mañá.
Xente variada no Bulevar do Ron. Mariñeiros de tódolos navíos ancorados no porto. Negociantes de
trebellos xaponeses. Contrabando. Droga. Mafia negra. Mafia branca.
Mullerío. Mulleres negras, brancas, loiras. Mulatas de quince anos
como estrelas escuras. Paixón. Crime. Música. Morte. Luz.
Buenaventura. E o arrecendo do mar.
Na última mesa do último recanto, diante da súa garrafa de ron de Manizales, atopei aquela noite inverosímil o trasfondo da infancia. O Andrucho estaba alí.
Se vírades entrar un veleiro na ría co velame despregado ao vento, os foques tensos no botalón de proa e a vela escandalosa alta no vento coma unha bandeira, veriades a miña nenez a sorrir.
Os veleiros chegaban do sur cargados de sal, de viño, de aceite, de laranxas, e traían un perfume
mediterráneo, un aire de aventura irrepetibel, unha canción nova
que se aprendía de contado nas tabernas da vila, unha habanera,
acaso co vaivén das ondas que aínda hoxe se canta sen saber de onde
veu. Balandros, goletas, picholas, pailebotes de proa afiada que
viñan a varar nas ribeiras de Noia, a invernar, a reparar fondos nos
estaleiros de A Barquiña. E deixaban na ría o aroma do galipote, da
brea, da pintura fresca. Os rapaces coñeciámolos coma se certamente
foran nosos, e debuxábamos nas libretas da escola a súa liña
fermosa con ondas e gaivotas, pondo sempre o seu nome no costado de
popa: Consuelo María, Maniños, Pepito Hermoso, Lealtad, Nova Flor
do Barqueiro, Olga, … O Olga era o barco do Andrucho. E o Andrucho
era o capitán dos nosos soños, das nosas aventuras. Era o patrón
da nave mítica onde quixéramos navegar.
O Olga, mercado en Le Havre na Bretaña francesa, por valor de 15.000 pesetas (90 € actuais, daquela).
O Olga viñera de Le Havre, da Bretaña, e a súa estampa, branca e áxil, dáballe un son mariñeiro de prestancia, un señorío case feminino de barco lixeiro e forte.
Barco de moito mar, de longa singradura. Barco de vela aberta na liña do horizonte que marcou o meu pequeno corazón coa súa fermosura
perfecta. A semente da estética, da liberdade, da poesía, chegou a
min, seguramente, de ver e de amar aquel navío.
O Andrucho fixera nel unha viaxe en solitario de Muros a Lisboa que deixara sona do seu poder no mar. O Andrucho fixera salvamento, na segunda guerra, dun hidroavión inglés que levara a Xibraltar. Condecoración do goberno inglés e cadea do xermanófilo español. O Andrucho contrabandeou no mar aberto con alemáns, franceses, rusos. O Olga era un barco fantasma que ninguén podía atopar. O Andrucho.
O Andrucho estaba agora diante de min, vinte anos despois, no porto de Buenaventura, no Bulevar do Ron, a carón do Océano Pacífico, e os meus ollos fóronse facendo
pequenos, húmidos, de meniño. No balbordo inmenso da salsa brava,
da luz infernal do bar, a nosa voz soou rouca, e a aperta foi fonda,
interminábel, saudosa. Meu vello capitán!.
 |
“Voy al rumbo fumando un cigarro, apurando una negra botella. Voy al rumbo bebiendo por ella, mis delicias las paso en la mar”. Copla que o Andrucho cantaba a súa filla. |
A súa voz cansada foi desfiando pouco a pouco a historia … O tempo, que acaba con todo, acabou daquela coa fermosura. Os veleiros foron desmantelados. Fixeron barcazas, gabarras, leña. Cando desarbolaron o trinquete do Olga, o Andrucho sentiu o degaro infindo de fuxir. E fuxiu. E chegou a Belem do Pará. Pobreza de vida. Desacougo. Capataz de peirao. Capataz de facenda. Nostramo de barcaza a Santarém. Capitán de río. O Andrucho vai coñecendo o río infindo, Belem, Macapá, Manaus; e chega ao corazón
mesmo do mundo, Tabatinga, Leticia. Navega os ríos solitarios con
nome de bolboreta, de paxaro descoñecido. O Apoporis, o Inírida, o Putumaio, o Caquetá. A súa sombra anda coma alma en pena nos fondos
camiños de América do Sur. Xiras de cazadores, de turistas, de
exploradores. Tráfico de güisqui, tabaco, ron. Anos de soidade, de
esquecemento, de sobrevivir. Na selva fonda do baixo Caquetá, o
Comandante Marulanda ten o seu apousento máis seguro. Cuartel de
adestramento e de repouso. O Andrucho chega un día polos camiños do río co seu matute e reparte tabaco, trago, xabrón. O trato faise
repetido. Marulanda ve no vello patrón un ollar aínda forte, unha
man poderosa, un home de palabra e decisión.
A primeira remesa de armas que entrou da banda do Brasil para a «Guerrilla Unificada do baixo Caquetá», foi dirixida, planeada e levada a cabo polo Andrucho. Sentiuse home necesario, importante mesmo, liberador. A súa vida colleu nese momento un fin honroso, que lle deu unha nova dimensión. Puxo o seu barco e o seu corazón, ao servizo dunha causa, e a súa fé nun ideal
novo. Era como purificarse e renacer. Se soubérades das longas
camiñadas, dos ataques sorpresa, das feridas, da súa «fé nova» no
porvir!.
Antón Avilés Vinagre ou Antón Avilés de Taramancos por ter nado no lugar de Taramancos da parroquia de Santa María de Boa do Concello de Noia o 6 de abril de 1935. Emigra a Colombia acosado pola "secreta" da ditadura no 1961, permanecendo no exilio 20 anos, onde casa con Sofia Vaquero Céspedes, froito desta unión terán os tres fillos: Santiago, Luís e Guillerme.
Ninguén é máis compañeiro na vida, que guerrilleiro en pé de loita. O Andrucho tivo irmáns. Se
souberades dos ataques a guarnición do Araracuara, a Porto
Leguízamo, do asalto ao Instituto Lingüístico do Vran, que os
gringos tiñan na Macarena como despiste para información,
dariádesvos conta do grande territorio, da andadura sen fin, da
loita interminábel. Ferido no combate de Porto Asís, dado por
morto, os compañeiros adentrárono na selva e xa nunca máis puido
loitar. Quedoulle a perna seca e tesa. Home que non pode correr queda
descartado do monte, e aínda do río. A guerrilla honrouno e
honrouse a si mesmo. Logo, sentiu a saudade profunda do mar.
No porto de Buenaventura, o Andrucho está diante de min. A garrafa de ron vai acabada e cantamos. Cantos da Terra, da mocidade. Himnos do corazón. A despedida é só de trámite. Sabemos onde estamos. Aínda nos habemos de ver.
Un día trouxéronme unha nota do Hospital de Cali. O Andrucho estaba agoniante. Lúcido aínda.
Apertei a súa man, e o fío da súa voz saíu do fondo do seu
corazón: “O Olga … era un barco bonito, non si?”.
No cemiterio metropolitano de Santiago de Cali, na tumba 366, os restos do Andrucho repousan para sempre. Tamén algo meu repousa alí; soños da infancia, quizais. «A
derradeira singradura do Andrucho».
Primeira edición de "Nova Crónica das Indias" pola editorial "Ir Indo" no 1989. Compendio en paralelo coa "Crónica de Indias" do século XVI que recollía o infame sometemento e espolio das terras e nativos da man dos conquistadores e a xustificativa cruz da cristiandade.
Fonte:
- “Nova Crónica das Indias” de Antón Avilés de Taramancos. IRINDO EDICIONS.
Outros artigos de Antón Avilés de Taramancos:
