GACETA MUNICIPAL - 13 AGOSTO 1931
![]() |
Rúa de Galicia, na dereita destaca o edificio da Sociedade Casino co toldo posto, como un "baixo palio" de privilexio. A esquina desa liña de casas, o futuro Café Avenida en construción. |
14 de Marzo de 1931: Con motivo do oitenta aniversario da fundación do Casino, celébranse bailes, e unha banda de música toca pola rúa. No Certame Literario celebrado, obtivo o primeiro premio e tamén o segundo,
Juán López Medina, con “Honremos a Vellez” e “De Abolengo”
respectivamente.
Celebrouse unha velada artística dirixida polo
socio Xosé Paz Ortiz. En música galega actuaron por este orde:
1º- “Galicia” de Paz Carvajal, cantada polo Coro do Casino; 2º-
“Os teus ollos” de Chané, por María Oviedo; e 3º- “Como foi”
de Bardomir, cantada por Xosé López. En castelán, 1º- “Dúo da
Africana”, por Saladina Leiceaga e Xeneroso Souto; 2º- “A Indiana”,
dúo formado por María Oviedo e Xosé López; e 3º- “Bohemios”, cantada
polo Coro. Sendo presidente da Sociedade, Ramón Varela Riva.
A estas festas, que
deixaron unha lembranza inesquecible en Noia, concorreron
distinguidos forasteiros de Vilagarcía, Riveira, Son, Pobra, Boiro e Padrón. Expresamente invitados viñeron de Santiago o Reitor da Universidade, Alexandre Rodríguez Cadarso e os Catedráticos
Romero Molezún, Vilar Iglesias e Novo Campelo, personalidades
respetadas e queridas na Vila. Foron agasalladas cunha espléndida
cea polo señor Presidente, servida polo Restaurante da Sociedade a
cargo do barman Venancio Hermida Rudiño. Menú: Vieiras ó
pastel, Lamprea con Salsa do Tambre, Polo en Fiambre, Entremeses,
Viños. Postres, Champaña, Café e Habanos. A hora dos postres, o
Catedrático do Instituto de Noia, Álvaro das Casas leeo en
galego, evocando a romántica figura do Marqués de Monroi, gran
noiés en torno ó cal xiran os primeiros tempos da Sociedade do Casino, sorprendéndolle a morte no salón de festas da mesma Sociedade, o martes de Carnaval de 1866. Foi aplaudidísimo. Tamén merecen felicitacións particulares o pintor Roberto González del Blanco e Xermán
Vidal Barreiro, que enalteceu a velada pronunciando unha conferencia
plena de erudición, relatando as efemérides do Casino.
Ninguna concurrencia al principio y casi ninguna después. Asisten diez concejales. Figuraba como primer asunto en el orden dia una instancia que ya por referencias conocía el cronista. Pedíase en ella que se colocaran en el salón de
sesiones bancos para el público y una mesa para el "gacetero".
Leyose en el mayor silencio y el Alcalde se dió por enterado. Ningún
concejal la tomó en consideración ... Cayó en el vacío.
El cronista lamenta de veras no conocer, y menos tratar, a ninguno de los firmantes de la solicitud. Deben de
ser unos rapaces poco destacados y, además, de poca influencia en la
Corporación, porque esta no les hizo caso. Creía el cronista que
esa solicitud trataría algún plan de economías, por provenir de
rapaces, como la supresión del practicante municipal, por ejemplo,
que no lo llaman ni para la vacuna; pero, ¡que desengaño!, nada
menos que pedían una mesa para el cronista. El cronista tendrá los
defectos que querais, pero, ante todo, es agradecido, y por medio de
estas lineas os envía un saludo muy afectuoso. ¡Muchas gracias!.
¿Y el autor? ¿Quién buscó a los pingüinos testaferros? ... Pedro no pestañea, se le notan síntomas de
alegría, de triunfo. ¿Por qué el cronista fijará su atención en
Pedro?¿Acaso por las alpargatas que calza, signo evidente de
democracia? No se sabe; pero al cronista han llegado ciertas vagas
acusaciones de que Pedro es el padre de la criatura. Si ello es
cierto, muchas gracias también a Pedro.
Pedro y Sanjurjo tienen mucho parecido. (¡No se asuste el lector!) Sanjurjo y Pedro han sido elegidos sin que los electores se enterasen ... pero Sanjurjo, en vista de eso, renunció el acta, y Pedro no renunció.
Acordó la mayoría pagar a José Dosil 25 pesetas por haber sido llamado equivocadamente para tocar la gaita el
1º de Mayo, sin que lo haya hecho, por aquella razón. La minoría
vota en contra de ese acuerdo, porque no consta que la llamada fuese
oficial y, en este caso, que se entienda con quién lo llamó. ¿Quen
che mandou tocar, meu frade?, quen che mandou tocar, que pague!. El
cronista observa la contradicción en que incurren los señores de la
mayoría. En la última sesión, o sea la extraordinaria, alegó
Pedro, y confirmó el Alcalde, que la Comisión gestora no tenía
facultades para anunciar el concurso a fin de proveer la plaza de
médico tocólogo ... que dicha Comisión no era el Ayuntamiento; y,
en cambio, hoy afirman que deben pagarse a José Dosil 25 pesetas,
porque quién lo llamó fue el Presidente de aquella Comisión
gestora. ¿En qué quedamos? ¿Tiene facultades para pagar, era o no
era el Ayuntamiento?. Y si lo era, razones poderosas debió tener
para negarse a efectuar ese pago, según confiesa en su instancia el
mismo José Dosil. ¿Por qué entonces, no respetan el acuerdo de
aquel Presidente?.

Grupo de mulleres "palillando" na Carreiriña.
Tense dito que o oficio de "palillar" chegou aquí con barcos holandeses ou bretóns que perseguían ás baleas. As palilleiras máis vellas dirán, porén, que foi a mesma Santa Teresa quen fixo os primeiros deseños. Pola súa banda, poetas e escritores teñen falado da semellanza da arte de palillar coas estrofas paralelísticas das cántigas de amigo e as " chançons a repetitions", .... A Castelao mesmo o movemento dos bolillos lembrábanlle fugas e variacións da música barroca
Tense dito que o oficio de "palillar" chegou aquí con barcos holandeses ou bretóns que perseguían ás baleas. As palilleiras máis vellas dirán, porén, que foi a mesma Santa Teresa quen fixo os primeiros deseños. Pola súa banda, poetas e escritores teñen falado da semellanza da arte de palillar coas estrofas paralelísticas das cántigas de amigo e as " chançons a repetitions", .... A Castelao mesmo o movemento dos bolillos lembrábanlle fugas e variacións da música barroca
En la última sesión se había presentado una solicitud de D. Aurelio A. Senra y otros pidiendo autorización para
edificar. Pasó a informe de la Comisión, del cual se da cuenta hoy.
Dice la comisión que para acceder a lo solicitado es indispensable
variar la linea de la parte Norte, y efectivamente, propone nueva
linea. Luces pide la palabra. Sostiene que los solicitantes no piden línea al Ayuntamiento, sino autorización para edificar. Y exhibe
una escritura en la cual consta que el Ayuntamiento de Noya, en 24
Octubre de 1924, les ha cedido una parte de terreno sobrante de la
vía pública y les fijó una línea, conforme a la cual ya los
propietarios solicitantes construyeron, en el año 25, los cimientos
de la edificación que ahora piensan levantar. Y siendo esto así, no
puede el Ayuntamiento ir contra sus propios actos, máxime tratándose
de asuntos de su competencia.
- Si el Ayuntamiento del año 24 -afirma rotundamente el Alcalde- fijó esa linea, el Ayuntamiento de 1931 fija otra.
El Sr. Fernández Luces hace resaltar la ilegalidad que eso significa y que, de aprobarse ese dictamen, se
causa un serio perjuicio a terceras personas, del cual será
responsable el Ayuntamiento, si los interesados van la pleito
contencioso-administrativo.
- Estamos dispuestos a todo, dice el Alcalde jactanciosamente, jacarandosamente. Y vamos a la votación.
![]() |
Edificio do Casino, construido no 1928, obra do arquitecto "Pepe D'agulla. A Casa de Varela, tamén é da súa autoría. |
El primero en votar fué Pedro, al cual siguieron ciegamente los de la mayoría. Es natural que así sea. El nombre de Pedro siempre fué célebre en eso de atraer secuaces ... Pedro Apostol, Pedro III el Grande, Pedro el Cruel, Pedro de Arbués,
Pedro Crespo Calvo ... El cronista se fijó principalmente en Pedro
el Cruel, porque Pedro procedió de esta vez con mucha crueldad.
Saltó por encima de leyes, de perjuicios y del sentido común.
Seguidamente, los demás daban cabezadas, como de sueño y el
cronista adivinaba que estaban conformes con Pedro. La minoría,
¿para que decirlo?, votó en contra del dictamen por las razones que
quedan expuestas. El dictamen quedó aprobado ... ¡Obreros sin
trabajo: esperad!.
¡Diez concejales mayores de edad, y algunos
con muchos años de Argentina, ese país tan civilizado ...!. El
cronista piensa un rato en la indigencia espiritual de muchos seres
humanos, en el despotismo, en el zarismo, ... Pero estos recuerdos
históricos, no impresionan grandemente al cronista, eso sí, le
horripila, le crispa los nervios el solo pensar que cierto día surja
una proposición como la famosa de Herodes ... ¡Y pobres niños!...
Papelería S. Loroño - Noya
![]() ![]() |
Fontes:
- "Efemérides Noyesas" (1971), de Manuel Hermida Iglesias (Fanaraco) e Xosé Agrelo Hermo (Pepe Agrelo). Edita "Eco Franciscano" - Santiago.
- "A Segunda República en Lousame e Noia-Radiografía dunha Época" de Xerardo Agrafoxo. Edicións do Concello de Lousame, 1993.
- "Galicia: O Oficio de Vivir; O Mar, a Terra, a Cidade", de Gonzalo Allegue. Edita "Nigra Trea", novembro de 1998.
PUBLICADOS:






