GACETA MUNICIPAL - 10 AGOSTO 1931

O Río Traba bañando o "Pozo das Pombas". Conta a lenda, que as laxes mergulladas polas augas do río Traba nas inmediacións da fonte da Pedrachán, forman un pozo profundo que se prolonga en forma de túnel baixo as augas do río e que vai dar a Fortaleza do Tapal.
A proclamación da II República significou o desenvolvemento en toda a Galiza dun denso tecido asociativo, que se foi completando ao longo do período republicano. A CNT, sometida a persecución nos períodos anteriores ao 14 de abril de 1931, foi probablemente a central sindical que tivo un crecemento máis rápido e intenso. Neste sentido, para a zona de Lousame é importante sinalar a aparición do Sindicato de Oficios Varios da CNT de Noia en maio de 1932, que representou un primeiro chanzo para a expansión da Confederación na bisbarra, en colaboración co antigo sindicato mariñeiro “La Protección Obrera de Porto do Son”, fundado en 1901 e que, despois de moitos anos de traxectoria na UGT, viña de incorporarse á CNT nos inicios do verán de 1931. No activismo sindical de La Protección Obrera no período republicano tivo un importante papel o barbeiro anarquista Andrés Abeijón e algúns retornados como Francisco Lemiña e David Mariño, que estivera nos Estados Unidos, ou Melquíades Lestón, emigrante en Asturias.
El dia 10 celebró el Ayuntamiento sesión extraordinaria con el objeto, según rezaba la convocatoria, de dar cumplimento al art. 4º del R.D. de 2 de Agosto de 1930. Se trataba de resolver el concurso anunciado por la Dirección general de Sanidad para proveer la plaza de médico tocólogo.
Pide la palabra el Sr. Fernández Luces y explica con profundo conocimiento de la materia, las disposiciones legales que sirvieron de base al concurso y a las cuales debían atenerse los concejales al efectuar el nombramiento, a fin de no incurrir en responsabilidad. Manda que se dé lectura a las normas 8.ª, 9.ª y 10.ª de la R.O. de 11 de Noviembre de 1930, conforme a las cuales resulta que la vacante a proveer debe cubrirse por el turno de antiguedad y que los concursantes deben acompañar a la solicitud la ficha correspondiente, pues de lo contrario quedarán, ipso facto, excluidos del concurso. En estas condiciones había solo tres, que lo eran dos médicos forasteros y D. José Fuentes Romero, de esta localidad.
Pedro Sáez Pichel (n. Noia - m. Noia, 19/08/1969), concelleiro do Distrito do Obre polo grupo do alcalde Xermán Vidal Barreiro. Definiríase como Rexionalista Autónomo. Alcalde de Noia 1944-49.
Cuando todos esperábamos que se procediera al nombramiento, hace uso de la palabra Pedro. Pedro tomó impulso como los niños que van a emprender una carrera y dijo que el concurso anunciado era nulo; y, después de alegar que la Comisión gestora no tenía facultades para anunciarlo, añadió que había "trescientas mil razones" para sostener su punto de vista. Mientras tanto, echaba mano al bolsillo y metíó en él los cinco dedos; los dedos, luego de recorrer las lobregueces del bolsillo de Pedro, al cabo de un rato hicieron presa en un papel blanco completamente lleno de Reales Decretos y Reales Ordenes. Todo eso lo tenía Pedro en el bolsillo; por eso el cronista calcula que los bolsillos de Pedro deben ser muy grandes. Ese papel era una proposición que Pedro hizo llegar a manos del Secretario para que la leyera a la Corporación. Allí estaban contenidas las "trescientas mil razones" a que Pedro se refirió cuando con su bien timbrada voz intentó defenderla. Firmaba Pedro, porque tratándose de Leyes el mas indicado es Pedro. Pide en ella que el Ayuntamiento acuerde suspender el nombramiento de médico titular tocólogo, hasta que la Dirección resuelva sobre la nulidad del concurso. El Alcalde apoya la proposición.
Naquela época, coa resaca do crack de 1929, a potenciación das obras públicas era unha ferramenta gubernamental para a dinamización do mercado de traballo, e tamén neste ámbito comezaron a activarse as reivindicacións obreiras da man do Sindicato Agrario de Oficios Varios, que declarou en setembro de 1933 unha folga nas obras de adoquinado da estrada Noia-Santiago, pedindo aumento de 50 céntimos no salario e diminución das abusivas xornadas de traballo por baixo das nove horas. O responsable desta obra era o contratista José Pérez Cascallar, quen xa se tiña enfrontado ao sindicato anteriormente. Nesta mobilización destacou o liderado de Xosé Romero Tubío, presidente do Sindicato.
En nombre de la minoría opónense Fernández Luces, porque las disposiciones en que aquella se funda están ya derogadas. La convocatoria -sigue diciendo Luces- fué publicada en La Gaceta de Madrid por la Dirección general de Sanidad, ordenando que la provisión se hiciera conforme a las normas de la R.O. de 11 de Noviembre de 1930, y, por tanto, esa proposición no solo supone una rebeldía contra disposiones vigentes, sinó una imputación de ignorancia a la Dirección y al Ministro. Esto es una comedia -continua- pues habiendo sido convocados para hacer un nombramiento, en realidad se trata de no hacerlo.
Se me ocurre -tercia el Alcalde- unha proposición conciliadora, que consiste en nombrar un médico mientras por la Dirección no se resuelve el recurso de nulidad. -Pero siempre en el turno de antiguedad, como expresa la convocatoria, repuso el Sr. Fernández Luces ... El cronista observó que el Alcalde huía de la legalidad de Luces y, tácitamente, retiró la fórmula que él llamaba conciliadora.
Veciños do Couto afiliados ó Sindicato da C.N.T. Arriba: Segundo "O Bolo"; no medio de esquerda a dereita: Moncho "O Macoco", Xulio Ons Agra e Manuel Blanco "Pitelos"; abaixo: Pepe "O Quinete" e Saturno "O Bolo".
Y sigue apoyando la proposición de Pedro, pues -en su opinión- el cargo de médico tocólogo no es necesario y, además, representa un gravamen que el Municipio no debe soportar. El cronista llegó a dudar si se encontraba entre concejales o entre legisladores; el cronista tiene oido y estudiado que la misión de los Ayuntamientos en acatar y cumplir las leyes, a no ser, como decía Luces, que el de Noya sea un Ayuntamiento privilegiado. En Santiago ... en La Coruña tienen médico tocólogo.
Aos poucos, o abano de actividades da militancia sindical de Lousame, foi ampliándose: practicou a solidariedade con traballadores presos ou en conflicto, como foi o caso do fondo solidario de 36,35 pesetas enviado en decembro de 1933 aos traballadores da construcción da Coruña, que estaban en folga pedindo as seis horas de xornada laboral; tamén as 248,10 pesetas recollidas para o fondo pro-presos en setembro de 1934, polo Sindicato Minero y de Profesiones Varias de Lousame. No eido do anarquismo organizado, compre lembrar tamén que en tempos da II República existiu en Sanfins un importante grupo anarquista de exiliados portugueses que, baixo o nome de Os Conquistadores Modernos, estaba integrado na Federaçao de Anarquistas Portugueses Exiliados (FAPE). Varios de eses mineiros exiliados participarían na Coluna Sanfins e familias dos seus descendentes continúan nas terras de Lousame.
Mercado no Campo de San Francisco.
La proposición, sin embargo, fué aprobada, con la adición, que hizo el Alcalde, de consultar a la Dirección general de Sanidad si el cargo de médico titular tocólogo es o no compatible con el de médico forense. La minoría votó en contra ... ¿Aún no asamos y ya pringamos? Y si nombrais al forense y resulta incompatible, ¿quien le priva de su derecho a renunciar a la forensía y aceptar el cargo de médico titular tocólogo? Pero el Sr. Fernández Luces fundamentó el voto de la minoría en que las disposiciones del año 29, en que se apoya la proposición de Pedro, han sido derogadas por las que sirven de base al concurso anunciado por la Dirección, y en que la consulta es pueril, pues ambos cargos son perfectamente compatibles. Véase sino lo que preceptua el art. 12 del R.D. de 29 de Julio de 1915: "Se declara compatible el cargo de médico forense con el de titular de los Ayuntamientos y con todo otro que pueda ejercer en el punto de su residencia ..." Y el médico tocólogo es un médico titular. ¿Mas claro?.
Papelería S. Loroño - Noya
Imaxen dos políticos locais:
"A Segunda República en Lousame e Noia-Radiografía dunha época" de Xerardo Agrafoxo.
Textos intercalados na transcripción de "La Gaceta Municipal":
"Breve Historia da Coluna Sanfíns” de Lorena Cuevas Buján e Eliseo Fernández Fernández. Editado polo Grupo de Memoria Histórica da CNT Galiza, na colección “Memoria Libertaria”. 2016.
- "Noia e a súa Historia" de Paulo Nogueira Santiago. Editorial Toxosoutos-2017.
PUBLICADOS:

OS MÁIS LEIDOS

FESTAS PATRONAIS 1945, A FORTALEZA DO TAPAL E O «SANCTI SPIRITU»

NÓS, OS IRRELEVANTES

FESTAS PATRONAIS 1946 CON SONETO Ó BERBERECHO

GACETA MUNICIPAL - 16 XULLO 1931

GACETA MUNICIPAL - 24 XULLO 1931

ULTREIA: TERCEIRA XEIRA (3/3)

«A DECADENCIA DE OCCIDENTE» de OSWALD SPENGLER (2/4)

MUNICIPAIS DO 31 (e 2)

«A TODO O QUE NON PENSE COMA NÓS»

FESTAS PATRONAIS 1947 / OS EMILIANOS / EVA DUARTE DE PERÓN