BENEDICTO MOLL NA BUSCA DO "SCHATZ" EN COMPOSTELA, AGOSTO 1837

George Borrow de Henry Wyndham Phillips

George Enrique Borrow (1803-1881) foi un neno introvertido, cunha facilidade inusual para aprender idiomas (gaélico, francés, italiano, alemán, español, danés, hebreo, árabe, armenio, romanescu, ...). Buscando unha profesión que lle dese para vivir, aconsellado por un amigo decidiuse pola avogacía, comentaba o amigo: “era a mellor carreira para quen (como eles), non pensaban exercer ningunha”. Así viviu cinco anos na casa duns curiais de Norwich. Logo fixo traducións e relatos por encargo. Con vinte e dous anos, G. Borrow era alto, fraco, zanquilongo, rostro oval e fez olivácea; tiña o nariz encorada, pero non demasiado longa, a boca ben dibuxada e ollos pardos expresivos. En 1833 comenza a traballar na «Sociedade Bíblica Británica e Estranxeira». Foi enviado a Rusia. O 6 de novembro de 1835 foi enviado a Lisboa. No 1836 cruza a fronteira con dirección a Madrid, de camiño vai madurando o seu plan de facer unha tirada da Biblia en castelán. Dende a invención da imprenta ate 1820, non se imprimira en España ningunha tradución da Biblia descargada de comentario e notas, e que fose, por tanto, de tamaño manual e de prezo reducido, accesible a todos.

Ca idade de trinta e seis anos era popularmente coñecido en Madrid por “Don Jorgito o inglés”.

Unha noite, xa tarde, paseaba só pola alameda de Santiago, pensando na dirección a tomar na próxima viaxe, pois xa levaba dez días aquí. A lúa, esplendorosa, iluminaba tódolos obxectos ate considerable distancia no meu entorno. A alameda estaba solitaria; todo o mundo retirárase a descansar.

Senteime nun banco e proseguín as miñas reflexións, cando de súbito, interrompeume un ruído como de alguén andando pesadamente ranqueando. Volvín os ollos na dirección do ruído e de repente percibín un vulto informe avanzando con lentitude. Cando estivo máis preto, distinguín a silueta dun home vestido cun bordo traxe marrón, cunha especie de sombreiro andaluz, sostendo unha rama pelada a xeito de bastón.

Chegou fronte ó meu banco, detívose, quitou o sombreiro e pediume esmola cun acento insólito e xerga extrana, semellante ó catalán. A lúa iluminou unhas guedellas grises e un semblante roxizo e curto que ó instante recoñecín.

George Borrow: Benedicto Moll! -exclamei-, como é posible que o atope en Compostela?.
Benedicto Moll: Och, mein Gott, es ist der Herr!. Och, que boa sorte!. A primeira persoa que vexo en Compostela é o Herr!.
G.B.: Non podo crelo, di vostede que acaba de chegar a Santiago?.
B.M.: Oh, si!, chego agora mesmo. Veño a pé dende Madrid, que xa é camiño!.
G.B.: E cal é o motivo para que fixera unha viaxe tan longa?.
B.M.: Veño na procura do “Schatz”, dun tesouro. Díxenlle a vostede en Madrid, que estaba a piques de vir, agora atópoo aquí, xa non teño dúbida de que atoparei o Schatz.
G.B.: E como se arranxou para vivir durante a viaxe?.
B.M.: Oh!, conseguín cartos pedindo esmola. Ó chegar a Toro, púxenme a traballar de xaboeiro, ate que, descuberta a miña incapacidade, botáronme do pobo. Seguín pedindo esmola, ate chegar a Ourense, que xa é terra de Galicia. Non me gosta nada este país!.

G.B.: Por qué?.
B.M.: Por qué?, pois porque aquí todos mendigan, e como apenas teñen para eles, menos teñen para mín, que son forasteiro. Oh!, que miseria a de Galicia!. Cando polas noites chego a unha desas pocilgas, que eles chaman pousadas, e pido por Deus un anaco de pan para comer e un pouco de palla para durmir, maldícenme e contéstanme que na Galicia non hai pan nen palla, e a ben seguro das dúas cousas. Só un pouco do que aquí chaman “broa” e uns desperdicios de cañas, usadas para cama dos cabalos. Dóenme tódolos osos dende que entrei na Galiza.
G.B.: A pesar de todo, veu vostede a un país que chama miserable a atopar un tesouro.
B.M.: Oh! yaw, pero o “schatz” está enterrado, non está sobor da terra. Na Galiza non hai cartos na faza da terra. Desenterrareino e logo mercarei un carro con seis mulas e marcharei a Lucerna. Si o Herr lle agradara virse conmigo, será moi ben recibido.
G.B.: Témome que se metera nun calexón sen saída. Que pensa vostede facer?. Ten algún carto?.
B.M.: Nengún, pero unha vez en Santiago, eso xa non me importa. Estou perto do “schatz”. Ademais vinno a vostede, que é bo sinal. Esto quere decir que aínda está aquí o “schatz”. Vou ir a mellor pousada da cidade e vivirei como un duque, ate que se me presente a ocasión de desenterrar o “schatz”, co que pagarei tódolos gastos.
G.B.: Non faga eso. Busque un sitio para durmir e procúrese algún traballo. Mentres tanto, teña esta pequenez para remediarse. Creo que o tesouro que busca, só existe na súa imaxinación.
Dinlle un peso e marchei.

Dous ou tres días despois de esto, estábamos sentados no meu cuarto da pousada, conversando Rei Romero (libreiro de Santiago) e mais eu, cando Antonio abriu a porta e dixo surrindo, que abaixo estaba un “señor” estranxeiro que pretendía falar conmigo. “Que suba”, respondín, e case ó instante apareceu Benedicto Moll.

G.B.: Acá ten vostede a unha persoa singularísima -díxenlle ó libreiro-. O normal é que os galegos marchen da súa terra para facer diñeiro; este pola contra, ven aquí a buscalo.
Rei Romero: E fai moi ben. Galicia é a provincia de España que máis riquezas naturais encerra; pero os habitantes son moi lerdos e non saben utilizar os dons que lles rodean; proba do que pode sacarse de Galicia, mire vostede ós cataláns que se estableceron aquí: todos son ricos. Hai riquezas por todas partes, sobre a terra e debaixo dela.
B.M.: Oh!, yaw, na terra, eso é o que eu digo. Hai moitos máis tesouros debaixo da terra, que sobor dela.
G.B.: Descubriu vostede o sitio onde di que está escondido o tesouro?.
B.M.: Si, agora seino todo. Está enterrado na sacristía de San Roque.

Capela de San Roque (Santiago de Compostela)

G.B.: Como o descubriu?.
B.M.: Verá vostede. Ó día seguinte de chegar, anduven paseando pola cidade, na procura da igrexa, pero non atopei ningunha que correspondese coas indicacións que me dou o meu camarada antes de morrer no hospital. Entrei en bastantes, examinándoas con coidado, pero foi en van. Non puiden dar co sitio que eu veia cos ollos da alma. Contei o caso á xente da miña pousada e aconselláronme que chamase a unha “meiga”.
G.B.: Unha meiga!. Que é eso?.
B.M.: Oh!. Unha “Haxweib”, unha bruxa. Os galegos na súa xerga, da que non entendo unha palabra, a chaman bruxa. Consentín e enviaron a buscar á meiga. Ah, que Weib é a meiga!. Non vin nunca muller igual. Tan alta como eu, de rostro redondo e tan vermello como o sol. Preguntoume moitas cousas en galego, e cando lle dixen todo o que precisaba saber, sacou unha baralla de naipes e foi pondo na mesa dun xeito particular. Ó fin, díxome, que o tesouro está na igrexa de San Roque. Cousa certa, seguramente, pois fun a igrexa e corresponde con toda exactitude ós sinais que me dou o compañeiro morto no hospital. Oh!, esa meiga é unha Hax moi poderosa. É moi coñecida nestes contornos, e sabe que fixo moitos danos no gando. No pago do seu traballo, dinlle medio peso do que vostede me regalou.

Maragato carreteiro

G.B.: Pois portouse vostede como un parvo. A bruxa enganouno groseiramente. Pero aínda sendo verdade que o tesouro está na igrexa que vostede di, non é probable que lle permitan remover o solo da sacristía para desenterralo.
B.M.: Ese asunto vai xa por moi bo camiño. Onte fun confesarme con un canónico, que me dou a absolución e a súa beizón, non é que a mín me importen moito esas cousas, pero si sei que este é o xeito mellor de entrar en materia. Confeseime, e despois faleille dos meus viaxes, e acabei contándolle ó canónico o do tesouro, e propúsenlle que, si me axudaba, nolo repartiríamos entre os dous. Oh!, quixera que vise a cara que puxo. No acto aceptou a proposta e díxome que podía ser un bo negocio. Estreitoume a man, afirmando que son un suízo honrado e moi bo católico.
Despois, propúsenlle que me admitira na súa casa e me tivese con el ata que se presentase a ocasión de desenterrar xuntos o tesouro. Pero a iso negouse.

Rei Romero: Eso, creollo. Conte vostede con que ningún canónico se comprometa ata ese punto, sen razóns moi fortes para iso. As historias de tesouros ocultos, están moi gastadas. Por aquí escoitáronse dende os tempos dos mouros...
B.M.: Aconselloume ir ver ó capitán xeral e pedirlle permiso para as escavacións, prometéndome que si o conseguía, axudaríame con toda a súa influencia.

Dicindo esto, o suízo foise e non volvín a velo, nin escoitei falar del durante o tempo que estiven en Santiago.

Fonte:

Agosto de 1837, do libro “A Biblia en España” de George Borrow.