O BALDAQUINO: FRISO DO POÑENTE (A MORTE)
 |
Friso do Poñente. Foto de Ruth Matilda Ánderson 1926. |
O Baldaquino do Campo Santo de Santa María a Nova é unha reconstrución, ben por risco de derrubamento
ou por traslado de lugar, posiblemente sea por traslado.
Na actualidade presenta unha planta cadrada de 3 x 3 m. Nos extremos da planta arrancan columnas
directamente da terra, algo pouco frecuente, xa que o normal sería
que dispuxera de bases. As columnas son de 0,50 x 0,50 m., cunha
altura media de 3,7 m., con estrías nas catro arestas, as cales non
gardan simetría entre si. As columnas rematan en capiteis de pouco
grosor con molduras de caveto (cóncavas); de cada columna sobresae
un canzorro; que tampouco gardan a mesma relación na altura. O
coñecemento da misión destes canzorros daríanos unha luz moi
importante dos posibles ritos celebrados neste Baldaquino.
A parte superior está formada por catro frontóns cunhas medidas aproximadas de 2,90 m. De longo, 0,50
m. De alto e 0,15 m de espesura. Dous teñen labrados uns encaixes
nos extremos, que posiblemente serían para entrelazarse entre si;
estes non gardan unha orde construtiva con respecto os capiteis.
A parte do pano que queda entre os capiteis está rebaixada e decorada. Na parte inferior comezan
cunha estría similar á das columnas e continúa cun plano rebaixado
do que sobresaen catro canciños imitando o soporte dun aleiro; este
é posible que estivese decorado con dentes (dentículos).
O máis interesante desta obra está na
iconografía, gravada en altorrelevo en dous frisos. A orientación
ritual destes frisos é: nacente e poñente; é dicir, mirando ó
nacente estaríamos vendo o friso do nacente e o outro friso situado cando miramos ao
poñente. Imos comezar por este último, para así axudarnos del e
interpretar o do nacente.
 |
Friso do Poñente. Gravado de Antoñeta Castro. |
O friso do poñente ten a seguinte representación: comezando pola dereita temos un porco/a que é
perseguida por un can que axuda na persecución ó guerreiro que vai
montado nun cabalo, en actitude de lanzear a presa.
Estas figuras foron representadas polo
artesán medio axeonlladas, dado as reducidas medidas do friso. O
obxectivo principal é a caza do porco.
O poñente como orientación ritual,
que como na maioría das relixións, representa o final, ou o que é
o mesmo "a morte".
Este altorrelevo é practicamente
idéntico ás figuras da estatuíña de bronce atopada en Mérida. A
estatuíña trátase dun carro de guerra (celtibero). Actualmente
atópase no museo de Antigüidades Nacionais de Saint-Germain en Laye
(Francia). As relixións que están relacionadas con esta iconografía
son: celta, celtibera e cristián.
Entre os historiadores e investigadores
se cree, que a relixión en Galicia sería unha mistura entre a
relixión practicada polos celtas e a celtibera. Parece seguro que os
poboadores desta terra eran coñecedores da cultura celtibera.
A estatuíña aparecida en Mérida,
Jean Markale dalle a seguinte interpretación: "Este carro
representa unha cacería de xabaríns, na mais pura tradición dos
relatos mitolóxicos irlandeses e galeses, particularmente a cacería
do xabarín Twrch Trwyth emprendida polo rei Arturo".
 |
Heroe Celeste dando caza o xabarín infernal. Estatuiña de bronce atopada en Mérida. |
Xaquín Caridad Arias (catedrático de filoloxía moderna e celtólogo) fai a seguinte interpretación da
estatuíña: "O heroe celeste tenta dar caza o xabarín infernal".
Jean Markale di que o xabarín é un
animal sagrado entre os celtas, e di do Porco branco: "é
xabarín fantástico ó que o heroe persegue e o leva ata o Outro
Mundo. Descubrimos entón que o Porco Branco era un dos aspectos do
fado do Outro Mundo, o que ven sendo, unha antigüidade feminina que
se namora dun mortal".
Esta interpretación dos investigadores
da estatuíña, da lugar a confusión por nomear no mesmo apartado o
porco e o xabarín, xa que simbolicamente teñen distinto
significado. Na mitoloxía céltica, a porca branca é a fada do
outro mundo, ou unha antiga divindade feminina que se namora dun
mortal.
Na iconografía cristiá, a porca
branca é representada como un exorcismo de Xesús, que expulsou os
demos dos corpos posuídos e fixoos entrar nunha piara que tirou ó
mar. Tamén é símbolo de voracidade, ignorancia, egoísmo e
luxuria. San Clemente de Alexandría, citando a Heráclito, dicía:
"A porca goza na lama e no esterco". Empregado como símbolo
de burla, sobre todo no xudaísmo, representando unha sinagoga
montada sobre un porco.
 |
O Baldaquino. Foto: Juán Fernán Bello |
O xabarín na cultura celta, xeralmente é un símbolo positivo. Empregado polos guerreiros, como símbolo de
valentía, enfrontándose ferozmente co enemigo, estando ferido mortalmente. Pausanias, viaxeiro e xeógrafo grego do ano 150 d.C., dixo dos guerreiros celtas: "combaten coa desesperación do xabarín mal ferido; que aínda tendo o corpo cuberto de saetas segue buscando ó seu inimigo. Chegando ó punto de inmunidade ante a dor dunha lanza clavada no seu corpo, que a outros houbera forzado a quedar no chan aullando da dor, eles a arrincan do seu corpo, e coa mesma embisten contra os seus rivais. Nin os machados, nin as espadas, nin o lume os forza a recuar. A cega cólera xamais os abandalla, se lle quedan folgos. Téñoos visto incorporarse agoniantes, tentar de seguir pelexando e, logo morrer de pé, ...
Na relixión cristiá, primeiramente
era símbolo de salvaxismo e posteriormente foi un símbolo positivo.
Cando na fraga buscou protección dos ermitáns contra os cazadores,
pasou a ser atributo de San Calumbano e San Emiliano.
Entón, a interpretación deste friso
do poñente do Baldaquino pode ser: "O guerreiro celeste,
axudado por un can, persegue a porca tentando darlle morte ou
expulsala da vida terreal"; polo que é unha iconografía
representativa da morte.
Fonte:
"O Baldaquino de Santa María a Nova" de Manuel Ces Canle. Publicado na revista Alameda
da Sociedade Liceo de Noia.
PUBLICADOS:
