INFORME E DATOS DO XENOCIDIO NA COMARCA DE PLANAS, NO ANO DE MIL NOVECENTOS E SESENTA E NOVE, CONFIRMADOS POLO VEEDOR DON PIOQUINTO GACHALÁ ENCARGADO DOS ASUNTOS INDÍXENAS DO DEPARTAMENTO DO META E NA XURISDICCIÓN DE VILLAVICENCIO.- Ao Alto Senado da República e ás Vosas Señorías, honorabeis gardas da Lei, na humildade dos meus coñecementos e na honra e mercedes que me fan, como comisario e veedor nestas terras do Meta e Casenare, e por razón do grande infortunio acaecido ás xentes que tutelaba o vello cacique Capanaparo dos "cuibas", meu amigo, e por que haxa a suficiente luz nestes sucesos e se cumpran a lei e a xustiza que en todo caso Vosas Señorías sempre outorgan, paso a esmiuzar os pormenores de todo aquilo que me foi dito e que os meus ollos viron, e as consecuencias que se poden tirar do acontecido... O LENE BRUIDO DO VULTO. De lonxe viamos o vulto enriba do samán senlleiro da planicie e non distinguiamos se era un grande abutre, dos que revoaban na outra banda ...

O sarcófago empotrado baixo un "arcosolio", situada a esquerda da porta principal, cuia interpretación nos remite á existencia da "Igrexa ou os Frades do Sobreiral" da lenda popular, dos que se da conta deles en documentos orixinais anteriores á carta da fundación do Concello e Porto da Vila no 1168, nos que se fala de Santa Cristina de Nogia ou Noia do século XI, das Vilas de Taramancos, Boa e Couto do Obre de mediados do século X, de Róo, Lousame, Vilacoba, Lesende, Fruime, Tállara, Argalo, etc., como fregresias florecentes dende o s. XI, como consolidadas dende fai tempo. A NAVE DO TEMPLO DE SANTA MARÍA DAFORA O templo de Santa María sigue o sinxelo modelo de nave única, con cuberta de madeira, e a capela maior rectangular abovedada. A nave divídese en catro tramos establecidos por arcos transversais, doblados e apuntados, que descansan en pilastras rectangulares de escasa altura e destacadas do muro. A acentuada proxección das pilastras, as converte en contr...